به گزارش خبرافلاک، تمدن ایران با پیشینه‌ای چندهزارساله، یکی از کهن‌ترین میراث‌های تاریخی و فرهنگی جهان به شمار می‌رود؛ پیشینه‌ای که مقایسه آن با تاریخ تأسیس ایالات متحده آمریکا، تفاوت میان قدمت تمدنی ایران و عمر این کشور را برجسته می‌کند.
ایالات متحده آمریکا در مقایسه با تمدن کهن ایران، پیشینه تاریخی بسیار کوتاه‌تری دارد؛ چراکه تمدن ایران هزاران سال پیش از شکل‌گیری این کشور، در معادلات جهان باستان نقش‌آفرین بوده است.
اظهارات اخیر مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، درباره ایران و یونان باستان، بار دیگر این پرسش را پیش کشیده است که آیا می‌توان با روایتی گزینشی از گذشته، برای رقابت‌های سیاسی امروز تاریخ‌سازی کرد؟
در همین راستا، با ابراهیم بارانی بیرانوند، دبیرکل دانشگاهیان انقلابی لرستان و رئیس شورای ائتلاف نیروهای انقلابی لرستان، گفتگوی تفصیلی انجام داده‌ایم که در ادامه می‌خوانید.
خبرافلاک: مارکو روبیو وزیر خارجه آمریکا در سخنرانی اخیر خود در آکروپولیس آتن، با اشاره به حمله خشایارشاه به آتن در سال ۴۸۰ پیش از میلاد، مدعی شد که سپاه هخامنشی معابد را سوزاند و آکروپولیس را با خاک یکسان کرد. روبیو این روایت را چارچوبی برای تقابل «تمدن غرب» با آنچه «فرهنگ مرگ» یعنی فرهنگ ایرانی خواند، قرارداد. نظر شما چیست؟
بارانی بیرانوند: بگذارید از یک نکته پایه‌ای شروع کنم. روبیو در برابر بنایی ایستاده که خودش نشانه زنده تمدنی است که از دل تاریخ برخاسته، اما روایتی که ارائه می‌دهد، تاریخی نیست. گزینشی است. او از آتش‌زدن آتن می‌گوید، اما از این نمی‌گوید که چرا سپاه ایران به آتن رسید.
خبرافلاک: یعنی معتقدید که روبیو زمینه‌های تاریخی را حذف کرده است؟
بارانی بیرانوند: دقیقاً. واقعیت این است که در سال ۴۹۸ پیش از میلاد، یعنی حدود دو دهه پیش از حمله خشایارشاه، نیروهای آتنی و ایونی به سارد، مرکز مهم ساتراپی هخامنشی در آسیای صغیر، یورش بردند و آتش به پرستشگاه آن شهر افکندند.
این روایت را نه یک منبع ایرانی، بلکه هرودوت، تاریخ‌نگار معروف یونانی، در کتاب پنجم «تاریخ» خود ثبت کرده است. هرودوت می‌نویسد که داریوش بزرگ پس از شنیدن این خبر، فرمان داد هر روز سه بار به او یادآوری کنند که «آتنی‌ها را به یاد داشته باش».
بنابراین حمله خشایارشاه، به‌تلافی این هجوم و در چارچوب منطق قدرت آن دوران بود، نه یک جنگ تمدنی که وزیر خارجه آمریکا با تحریف واقعیت آن زمان دنبال هدف دیگری است.
خبرافلاک: پس حمله خشایارشاه واکنشی بوده است؟
بارانی بیرانوند: در چارچوب منطق قدرت آن دوران، بله. تورج دریایی، ایران‌شناس برجسته، به‌صراحت گفته که روبیو «حقیقت مهم بیان‌شده توسط هرودوت را که انگیزه اصلی این حمله را اقدام تلافی‌جویانه دانستند، حذف کرد».
شما نمی‌توانید بخشی از تاریخ را بخوانید، بخش دیگر را نادیده بگیرید و بعد ادعای «روایت تمدنی» کنید. البته اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت خارجه ما هم به‌خوبی جوابش را داد و گفت این دقیقاً «تحریف زمان تاریخی» آناکرونیسم است.
خبرافلاک: در مورد واژه «آناکرونیسم» بیشتر توضیح دهید؟
بارانی بیرانوند: آناکرونیسم یا زمان‌پریشی به معنای قراردادن یک شیء، رویداد، شخص یا مفهوم در دوره‌ای تاریخی است که به آن تعلق ندارد. این واژه یونانی به معنای «برخلاف زمان» است.
در تاریخ‌نگاری، این خطا زمانی رخ می‌دهد که عنصری از یک دوره را در دوره‌ای دیگر قرار دهیم؛ مثلاً فرض کنید مردی غارنشین غذایش را در مایکروویو گرم کند یا شخصیتی در رمان قدیمی به‌جای نامه، پیامک بفرستد.
در نقد اظهارات روبیو، منظور این است که او جنگی ۲ هزار و ۵۰۰ساله را به تقابل امروز آمریکا و ایران گره‌زده و مفاهیم مدرن را به بستر باستانی تحمیل کرده است.
خبرافلاک: روبیو همچنین از «۳۰۰ اسپارتی» و «توموس» یونانی گفت و آن را در تقابل با ایران امروز قرار داد، نظر شما چیست؟
بارانی بیرانوند: در نبرد خشایارشاه در سال ۴۸۰ پیش از میلاد به ترومپیل، ۳۰۰ جنگجو به نام اسپارتی به رهبری لئونیداس در برابر سپاه خشایارشا ایستادند و در نهایت شکست خوردند اما این نبرد در تاریخ به‌عنوان نماد ایستادگی در برابر نیروی برتر شناخته می‌شود.
توموس هم یک واژه یونانی و در واقع یک مفهوم فلسفی پیچیده است. در اندیشه افلاطون، توموس یکی از سه «حیث نفس» انسان است؛ نیرویی که با شجاعت، حیثیت، خشم اخلاقی و دفاع از آنچه ارزشمند تلقی می‌شود ارتباط دارد.
نکته کلیدی اینجاست که در نفس عادل، توموس باید متحد عقل (لوگوس) باشد، نه جایگزین آن. عقل باید حکم کند و توموس باید نیروی اجرای آن حکم باشد.
اما روبیو با ناشی‌گری، توموس را از بستر اصلی فلسفی‌اش جدا کرده است. در فلسفه افلاطون، توموس بدون لوگوس (عقل) به نیرویی مخرب و مهارنشده تبدیل می‌شود. اما روبیو توموس را صرفاً به معنای «آتش شور، قدرت، شجاعت و غرور» به کار می‌برد و آن را به‌عنوان «قلب تمدن‌های بزرگ» معرفی می‌کند.
این در حالی است که او آن بخش از آتن را که توموس را مهار و داوری می‌کرد، یعنی لوگوس و عدالت، حذف می‌کند. نتیجه این جداسازی، تبدیل یک فضیلت فلسفی به توجیهی برای «قدرت عریان و خشونت بی‌مهار» است و این هم بخشی از همان مصادره ابزاری تاریخ است.
روبیو «توموس»، آن آتش شور و شکوه را از بستر فلسفی‌اش جدا کرد و به ستایش عریان قدرت تبدیل کرد اما نکته اینجاست که یونان باستان فقط صحنه نمایش قدرت نبود؛ زادگاه تراژدی تکبر و تجاوز هم بود.
خبرافلاک: برخی تحلیلگران می‌گویند هدف روبیو تعریف یک «دشمن مشترک» برای غرب بوده است. نظر شما؟
بارانی بیرانوند: بله، بسیاری از تحلیلگران و اساتید دانشگاه‌ها معتقدند که هدف اصلی روبیو ترمیم روابط آمریکا و اروپا و تعریف تمدن ایرانی به‌عنوان دشمن مشترک و دیرینه برای آمریکا و اروپاست تا روابطشان را دوباره احیاء کنند.
بنابراین روبیو می‌خواهد در کنار اسلام‌هراسی، ایران‌هراسی را هم برای ترساندن اروپایی‌ها باب کند. این یعنی اینکه آمریکایی‌ها در حال ترویج نظریه «برخورد تمدن‌ها» که قبلاً تئوریسین‌های آن‌ها گفته بودند، هستند.
خبرافلاک: اشاره‌ای هم به «عمر آفتابه ایرانی» شد که در واکنش به روبیو مطرح است. می‌توانید توضیح دهید؟
بارانی بیرانوند: این یک پاسخ طنزآمیز بود به یک ادعای غیرتاریخی. سفارت ایران در بوسنی تصویری از قدیمی‌ترین آفتابه جهان که در لرستان کشف شده و مربوط به حدود ۲ هزار و ۶۰۰ سال پیش (حدود ۷۰۰ – ۸۰۰ پیش از میلاد) است، منتشر کرد و نوشت: «آفتابه ایرانی ۱۰ برابر کشور تو عمر دارد».
استحضار دارید که به دلیل وجود معادن غنی مس و قلع در کوه‌های زاگرس و حضور قوم کاسی‌ها، قرن‌های مدیدی لرستان مهد تمدن ایرانی بود و عصر مفرغ لرستان که از هزاره سوم قبل از میلاد تا قرن هفتم پیش از میلاد ادامه داشت، معروف است.
بنابراین در آن دوران، لرستان به «کارگاه مفرغ‌سازی جهان باستان» شهرت دارد و حتی مجموعه‌ای از اشیای فلزی از قبیل سلاح، ابزار و زیورآلات در لرستان کشف‌شده که مؤید این است.
آفتابه مذکور متعلق به اواخر دوران شکوفایی مفرغ‌سازی لرستان یعنی عصر آهن است البته این فقط یک کنایه نیست؛ بلکه یک واقعیت تمدنی است.
ایالات متحده در سال ۱۷۷۶ تأسیس شد، اما امپراتوری هخامنشی، همان که روبیو از آن به‌عنوان «بزرگ‌ترین امپراتوری آن زمان» یادکرد در قرن ششم پیش از میلاد بنیان گذاشته شد. یعنی وقتی خشایارشا به آتن رسید، بیش از ۲ هزار سال پیش از تأسیس آمریکا بود.
خبرافلاک: برخی مورخان غربی هم به اظهارات روبیو انتقاد کرده‌اند. درست است؟
بارانی بیرانوند: بله. جوزف لوکونته، مورخ آمریکایی، در «نشنال ریویو» نوشت که سخنرانی روبیو «مملو از خطاهای تاریخی و مفهومی» است.
آسوشیتدپرس هم اشاره کرد که ادعای روبیو درباره پذیرش دموکراسی مستقیم آتن توسط بنیان‌گذاران آمریکا از نظر تاریخی محل تردید است، بنیان‌گذاران آمریکا نسبت به دموکراسی مستقیم بدبین بودند و «مجمع گزینندگان» را برای تعدیل اراده عمومی ایجاد کردند.
پس این فقط ایرانی‌ها نیستند که می‌گویند روبیو تاریخ را تحریف کرده؛ خود مورخان غربی هم همین را می‌گویند.
نکته طنزآمیز ماجرا اینجاست که روبیو در سخنرانی خود از «بزرگ‌ترین امپراتوری آن زمان» سخن گفت، اما همین جمله اعترافی ناخواسته به عظمت تاریخی ایران است. چنان‌که تحلیلگران اشاره کرده‌اند، روبیو «سهواً به قدرت تاریخی ایران اشاره کرد»، واقعیتی که خود نشان‌دهنده دشمنی واشنگتن نه‌فقط با جمهوری اسلامی، بلکه با «ایران قدرتمند» در هر دوره تاریخی است.
به بیان دیگر، اگر قرار باشد قدمت تمدن معیار مشروعیت باشد، ایران باستان بسیار پیش‌تر از آنکه آمریکا وجود داشته باشد، یکی از بزرگ‌ترین امپراتوری‌های تاریخ را بنا نهاده بود.
به قول برخی اندیشمندان، تاریخ دفتر تبلیغات هیچ دولتی نیست. ملتی که ۲ هزار و ۵۰۰ سال پیش بزرگ‌ترین امپراتوری زمان خود را ساخت، ملتی که ریشه‌های فرهنگی‌اش به اعماق تاریخ می‌رسد، با یک سخنرانی تحریف‌شده از میان نمی‌رود. ایران با یک سخنرانی متولد نشده و با یک سخنرانی هم از میان نخواهد رفت.
بهتر بود وزیر خارجه آمریکا قبل از این سخنرانی، واقعیات تاریخی را مطالعه می‌کرد تا این‌طور مورد نقد حتی اندیشمندان خودشان قرار نمی‌گرفتند. این نشانگر آن است که آمریکایی‌ها پس از شکست در جبهه نظامی، درصدد ایران‌هراسی و اسلام‌هراسی و پیداکردن یار در بین کشورهای غربی هستند که در اینجا هم راه به جایی نخواهند برد.
انتهای خبر/
