به گزارش خبرافلاک، حجتالاسلام علی لرستانی، کارشناس مسائل دینی نوشت: آئینهای مذهبی ماه محرم در لرستان با شور و حال خاصی برگزار میشوند، این آئینها شامل «گلمالی»، «چهل منبر»، «مراسم علمگردانی»، «نوحهخوانی» و «سینهزنی» و… است. مردم استان لرستان با این آئین و عزاداری ها ارادت خود را به امام حسین علیه السلام و یارانش نشان میدهند.
آئینهای مذهبی لرستان بهویژه در ماه محرم شبکهای پیچیده و در عینحال منسجم از عناصر فرهنگی، اجتماعی و روانشناختی را در بر میگیرند که هریک بهتنهایی معنا دارند، اما در پیوند با یکدیگر نظامی منسجم از باورها و نمادها را میسازند؛ این همبستگی باعث میشود که مراسم نه تنها شکل ظاهری عزاداری، بلکه هویت جمعی و حافظه تاریخی مردم لرستان را نیز بازآفرینی کند.
نخستین عنصر بنیادی در این آئینها خاک است که در قالب مراسم گلمالی نمود پیدا میکند، خاک برای لرستانیها فقط مادهای طبیعی نیست؛ بلکه نشانهای از فروتنی، خاکساری و همسانسازی با شهدای کربلاست.
در آئین گلمالی وقتی عزادار خود را با خاک و گل میپوشاند به نوعی از خود فاصله میگیرد و رنج و اندوه اهلبیت علیهمالسلام را با تمام وجود لمس میکند بعد از آن وقتی کنار آتش میایستد تا گل روی تن خشک شود ترکیبی از سختی و امید شکل میگیرد.
گل نماد غم و فروتنی و آتش نماد گرما و زندگی دوباره است، این دو عنصر در کنار هم یک معنای عمیق میسازند؛ همانطور که خاک و آتش با هم در طبیعت چرخهای از مرگ و زندگی ایجاد میکنند در اینجا هم یادآور سوختن در راه حق و ایستادگی در برابر ظلم هستند.
عنصر دیگر موسیقی آئینی و بهویژه نوای چمریانه است این موسیقی در آغاز دستههای عزاداری نواخته میشود و مردم را به سوگواری فرا میخواند، نوای ساز و دهل با ضرباهنگی خاص هم احساس غم را تشدید میکند و هم حرکت جمعی را سامان میدهد.
پیوند موسیقی با حرکت بدن در سینهزنی دو دست شکلی آئینی از هماهنگی اجتماعی میآفریند که بدون آن جمع عزاداران پراکنده و بینظم میشد بنابراین موسیقی و حرکت بدنی بهمثابه دو عنصر فرهنگی همافزایی عمیقی در ایجاد شور و وحدت دارند.
از سوی دیگر مناسک جمعی همچون چهل منبر و علمگردانی بر اهمیت مسیر و حرکت دلالت دارند در چهل منبر زنان با روشن کردن شمع در چهل منزل، پیوندی معنوی میان فرد، خانواده و اجتماع برقرار میکنند، این عمل یادآور عبور از تاریکی به روشنایی و نیز یادمان وفاداری به اهلبیت علیهمالسلام است.
در علمگردانی نیز علم بهعنوان شیء مقدس نه فقط نماد حضرت عباس علیه السلام بلکه وسیلهای برای نمایش قدرت جمعی و وحدت اجتماعی است، لحظهی جداسازی علم در ظهر عاشورا نقطه اوج عاطفی مراسم است که با اشک و ناله همراه میشود و بار دیگر نشان میدهد که عنصر مادی (علم) چگونه با عنصر عاطفی (سوگ) در هم تنیده است.
همچنین نقش جنسیت و تقسیم کار آئینی نیز در این فرهنگ پررنگ است، مردان در گلمالی و زنجیرزنی حضور اصلی دارند درحالیکه زنان با برگزاری چهل منبر و نذرهای خانگی سهم خویش را ادا میکنند، این تقسیم نه به معنای جدایی بلکه به معنای تکمیلکنندگی است چراکه هر دو گروه در کنار هم کل پیکره آئین را میسازند؛ این پیوستگی تاریخی نشاندهنده انعطافپذیری فرهنگ لرستان در حفظ هویت خویش و همزمان انطباق با آموزههای دینی است.
بهطورکلی عناصر خاک، آتش، موسیقی، حرکت جمعی، نمادهای مادی چون علم، نقش جنسیتی و میراث اسطورهای در پیوند با یکدیگر شبکهای معنایی میسازند که عزاداری محرم در لرستان را به تجربهای جامع بدل میکند.
در این تجربه فرد نه تنها اندوه شخصی خود را بیان میکند بلکه در سطحی بالاتر با جامعه تاریخ و ارزشهای اخلاقی خویش یکی میشود؛ این درهمتنیدگی عناصر است که آئینهای مذهبی لرستان را به پدیدهای منحصربهفرد و پایدار تبدیل کرده و امکان انتقال آن به نسلهای آینده را فراهم میسازد.
